مىباشد ، صابى از سال 264 تا 306 هجرى مشغول تنظيم رصد خود بود و در سال 299 هجرى كواكب را در آن تثبيت كرد صابى در هيئت يگانهء دوران بود و در 317 هجرى وفات كرد در قرن چهارم و پنجم هجرى « ابو الوفاى بوزجانى » و « بيرونى » و ديگران پديد آمدند كه هركدام در هيئت تحقيقات مهمى انجام دادند . پيشواى علم هيئت در قرن هفتم هجرى « خواجه نصير طوسى » است ، « مؤيد عرضى » - و پسرش محمد عرضى - « فخر مراغه‌اى » ، مقيم موصل ، « فخر اخلاطى » مقيم تفليس ، « نجم الدّين قزوينى » و غيره در زمان خواجه نصير و پس از وى از علماى مشهور علم هيئت هستند ، تفصيل حالات آنان و تأليفات آنها از مختصات كتاب « تاريخ آداب اللّغة العربية » مىباشد و در اينجا فقط از ابتكارات مسلمين در علم هيئت بحث مىشود . نخستين موضوعى كه تمدن اسلام در علم نجوم پديد آورد آن بود كه عرب ( يا بهتر بگوييم مسلمانان ) موهومات مربوط به تنجيم را ( تأثير اوضاع كواكب در احوال مردم روى زمين از حيث سعد و نحس ) ابطال كرد و بىاساس بودن آن را اعلام داشت و شايد مسلمانان براى اوّلين‌بار ابطال آن را اعلام نمودند ولى آن را باطل نساختند و در هر حال ستاره‌شناسان مسلمان پايهء معلومات هيئت را مانند علم شيمى براساس تجربه و مشاهده يعنى حقايق مسلم استوار ساختند . علماى اسلام به هيئت بسيار علاقه‌مند بودند ، رصد مىساختند ، زيج تنظيم مىكردند ، مراقب حركات سيارات بودند ، مقياس مىگرفتند ، براى تحصيل علم هيئت به هند و ايران مىرفتند ، كتاب‌هاى پيشينيان را با دقت زير و رو مىكردند ، نقيصه‌ها را بر طرف مىساختند ، عقايد مختلف را جمع كرده جرح و تعديل مىنمودند علم هيئت در اسلام تاريخ مفصلى دارد كه شرح تمام آن در اينجا بىمورد است فقط به‌طور اختصار مطالبى از رصد